Kubki stoją w innym miejscu, obiad wypada o nieznanej dotąd porze, a gospodarz nie chce włączonego radia podczas posiłku. Osoba rozpoczynająca pracę w opiece może szukać w takich sytuacjach „niemieckich zasad”. Tymczasem najpierw warto poznać zasady tego konkretnego domu. Nie każdy zwyczaj da się wyjaśnić narodowością, podobnie jak nie wszystkie polskie rodziny organizują codzienność w ten sam sposób.

Od spostrzeżenia do pytania

W edukacji międzykulturowej kulturę rozpatruje się jako zjawisko złożone i zmienne. Materiały partnerstwa Unii Europejskiej i Rady Europy podkreślają również znaczenie krytycznego spojrzenia na własne interpretacje. W praktyce domowej można zacząć od prostego rozdzielenia: co zauważyłem, co sobie dopowiedziałem i czego jeszcze nie wiem.

Załóżmy, że senior odkłada rozmowę na później. Spostrzeżeniem jest prośba o inną porę. Wniosek, że „Niemcy są zdystansowani”, to już daleko idąca interpretacja. Zamiast ją przyjmować, można zapytać, kiedy będzie dobry moment na omówienie zakupów. Taka odpowiedź nie wymaga znajomości narodowego charakteru. Wymaga uważności na wypowiedzianą prośbę.

Podobnie zachowaj ostrożność wobec pozytywnych stereotypów. Przekonanie, że wszyscy mieszkańcy danego kraju są doskonale zorganizowani, może utrudniać zauważenie, że konkretna osoba potrzebuje jasnego zapisu ustaleń. Uprzejmość polega tu na poznaniu jej sposobu działania, bez wymagania zgodności z gotowym obrazem grupy.

Poznaj dom, zanim zaczniesz go usprawniać

Pierwsze zakupy albo przygotowanie kolacji to okazja do zapytania o kolejność czynności i używane przedmioty. Nie zakładaj, że układ szafek trzeba poprawić, bo jest inny niż w twojej kuchni. Poproś o pokazanie, gdzie odkładać rzeczy, a propozycje zmian przedstawiaj jako propozycje. Jeśli zmiana dotyczy organizacji pomocy lub bezpieczeństwa, wyjaśnij jej powód i uzgodnij dalsze działanie z właściwymi osobami. Sam argument, że „u nas robi się inaczej”, nie wyjaśnia potrzeby przestawienia całego mieszkania.

Pytania warto odnosić do codziennych sytuacji:

• Jak zwykle wygląda poranek i które jego elementy senior chce zachować?
• Czy posiłkom towarzyszy rozmowa, muzyka, czy raczej cisza?
• Jak zwracać się do gospodarza i jakiej formy używać przy gościach?
• Które sprawy domowe należy uzgadniać wcześniej, zamiast działać z przyzwyczajenia?

Nie zamieniaj pierwszego spotkania w ankietę o całym życiu. Część odpowiedzi można poznać przy wykonywaniu uzgodnionych zadań, gdy pytanie ma czytelny sens.

Szersze wprowadzenie do realiów tego zajęcia znajduje się w artykule: https://swietokrzyskie.cozadzien.pl/artykul/41555,praca-w-opiece-w-niemczech-odpowiedzialne-zajecie-i-nowe-mozliwosci-zawodowe. Informacje o obowiązkach warto uzupełnić rozmową o sposobie ich wykonywania w domu konkretnego podopiecznego.

Posiłek może mieć osobistą historię

Nie nazywaj nieznanej potrawy dziwną ani nie przekonuj, że właściwy obiad musi wyglądać tak jak w twojej rodzinie. Zapytaj o ulubione dania, sposób ich podawania i znaczenie wspólnego siedzenia przy stole. Zwyczaj może wiązać się z osobistymi wspomnieniami, przyzwyczajeniami domowników lub praktyczną organizacją dnia. Nie trzeba z góry rozstrzygać, które wyjaśnienie jest najważniejsze.

Rozmowę o upodobaniach oddziel od ustaleń dotyczących potrzeb zdrowotnych. Opiekun nie powinien na podstawie domowej tradycji samodzielnie zmieniać zaleconego sposobu żywienia. W razie rozbieżności potrzebne jest wyjaśnienie z odpowiednią osobą, zgodnie z organizacją opieki.

Możesz zaproponować poznanie polskiego dania, jeżeli senior jest tym zainteresowany i mieści się to w uzgodnieniach. Odmowa nie musi być oceną twojej kultury ani osobistym odrzuceniem. Zamiast zachęcać wielokrotnie, zapytaj o inną propozycję lub wróć do znanego menu. Wymiana zwyczajów ma sens wtedy, gdy obie strony mogą zdecydować o swoim udziale. Nie trzeba udowadniać otwartości przez próbowanie wszystkiego, co proponuje druga osoba.

Święta i przekonania poznawaj bez założeń

Niemiecka Pflege-Charta wskazuje na możliwość życia zgodnie z własną kulturą, światopoglądem i religią. Dla osoby pomagającej oznacza to potrzebę poznania rzeczywistych życzeń seniora. Kraj zamieszkania nie jest wystarczającą odpowiedzią na pytanie, czy ktoś obchodzi dane święto, bierze udział w praktykach religijnych albo chce zachować określony rytuał rodzinny.

Jeżeli zbliża się ważny dla gospodarza dzień, zapytaj, jakiej pomocy oczekuje przy jego przygotowaniu. Ustal konkrety: zakupy, posiłek, przyjęcie gości, ewentualny kontakt z bliskimi. Nie przypisuj sobie roli uczestnika obrzędu tylko dlatego, że pomagasz w organizacji domu. Własne przekonania również można spokojnie nazwać. Gdy oczekiwania dotyczą zakresu pracy, czasu lub obowiązków innych osób, potrzebne są jasne ustalenia z organizatorem współpracy, a nie domysły o tradycji.

Nie wypytuj o osobiste doświadczenia wyłącznie z ciekawości. Można zaprosić do opowieści i przyjąć odmowę bez dalszego drążenia. Osoba, która nie chce rozmawiać o przeszłości, nie staje się przez to przedstawicielem „zamkniętej kultury”.

Nieporozumienie opisuj, zanim je wyjaśnisz

Gdy coś wywoła napięcie, odtwórz konkretną sytuację. Co zostało uzgodnione, co zrobiono i jaka reakcja nastąpiła? Zamiast mówić „mamy zupełnie inne podejście do porządku”, lepiej ustalić, czy chodzi o porę sprzątania, miejsce odłożenia przedmiotu albo brak pytania przed zmianą. W ten sposób można pracować nad zdarzeniem, bez przypisywania całej grupie jego domniemanej przyczyny.

Pomocny może być krótki schemat rozmowy:

• opisz czynność bez oceny osoby, na przykład przełożenie dokumentów na inną półkę;
• zapytaj, co w tej zmianie było nieodpowiednie;
• zaproponuj konkretne ustalenie na kolejną podobną sytuację.

Różnica kulturowa nie powinna służyć jako wyjaśnienie każdego problemu. Niejasny zakres zadań trzeba doprecyzować, a trudności z warunkami współpracy zgłosić właściwej osobie. Jeśli pojawia się obraźliwe traktowanie, nie trzeba uznawać go za zwyczaj, do którego należy się przyzwyczaić. Szacunek dla odmienności obejmuje także godność osoby wykonującej pracę.

Zostaw miejsce na zmianę własnej wiedzy

Po kilku dniach warto sprawdzić, które z pierwszych przypuszczeń okazały się nietrafione. Być może pora obiadu jest elastyczna, a szczególne znaczenie ma miejsce przy stole. Być może senior lubi opowiadać, lecz nie podczas wykonywania innej czynności. To przykłady pytań do własnej obserwacji, nie gotowy opis wszystkich gospodarstw domowych.

Potrzebne ustalenia zapisuj rzeczowo, na przykład jako preferencję dotyczącą konkretnej czynności. Unikaj etykiet „typowo niemieckie” i sądów o charakterze. Gdy przyjedzie kolejna osoba pomagająca, informacja o zwyczajowym sposobie podania śniadania będzie użyteczniejsza niż ogólna opinia o mieszkańcach kraju. Pozostaw przy tym seniorowi możliwość powiedzenia, że dziś chce inaczej. Poznawanie domu trwa także wtedy, gdy przestaje być dla nas nowym miejscem.

Artykuł partnera